Ձեր կարծիքով արդեօ՞ք ազգային ժողովը հաստատելու է արձանագրութիւնները։

Յօդւածներ / Արա Պապեան

Ուրբաթ, 08 Յունւար 2010 10:24

»Ողջամիտը« դուրս է ողջամտության շրջանակից

Խոսելով հայ-թուրքական տխրահռչակ արձանագրությունների վավերացման հնարավոր ժակետի մասին, իրենց քաղաքական գործիչ համարող որոշ պաշտոնյաներ խրոխտ ձայնով հայտարարում են, որ հայ-թուրքական, ըստ իրենց, կարգավորումը պետք է տեղի ունենալ »ողջամիտ ժամանակահատվածում«: Ըստ այդմ, անհրաժեշտություն է առաջանում պարզելու`  արդյո՞ք միջազգային իրավունքի մեջ առկա է »ողջամիտ ժամանակահատված« հասկացության  հստակեցված տ¨ողություն:

»Ողջամիտ ժամանակահատված« եզրույթն ունի, թե¨ ոչ հաճախադեպ, սակայն որոշակի կիրառություն միջազգային հանրային իրավունքի մեջ: Օրինակ, Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի (European Convention on Human Rights) 5-րդ ¨ 6-րդ հոդվածներն երաշխավորում են կալանքի կամ ձերբակալության մեջ գտնվող անձի դատավարությունը »ողջամիտ ժամանակահատվածում«: (<Everyone arrested or detained … shall be entitled to trial within a reasonable time or release pending trial>. Articles 5(3). <Everyone is entitled to a fair and public hearing within a reasonable time>. Article  6(1).)[1] Ակնհայտ է, որ նման ձ¨ակերպումն ունի բավարար ճկունություն ¨ հնարավորություն է տալիս վերոհիշյալ բազմակողմ փաստաթուղթը դրձնել առավել ներառական ¨ այն կիրառելի դարձնել դատական տարբեր համակարգերի համար: Այսուհանդերձ, »ողջամիտ ժամանակահատված«  բառակապակցության գործածումը երկկողմ փաստաթղթերում, որտեղ ամրագրվում են միայն փախադարձ պարտավորություններ, տրամաբանական  ¨  բնավ ցանկալի չէ:  Առավել ¨ս, հաշվի առնելով թուրքերի սեփական պարտավորություններն ուրանալու ¨ խոսքը դրժելու դարավոր ավանդույթը,  նման բան ընդհանրապես անընդունելի է նրանց հետ հարաբերություններում:

Բելգիացի ժամանակակից մեծագույն իրավագետ Օլիվիյեր Քորտենը (Olivier Corten) »ողջամիտ« եզրույթի հիմնական բնութագրիչն իրավացիորեն համարում է նրա »վերացական երկիմաստությունը« (profound ambiguity).[2]  Այսինքն, միջազգային հարաբերություններում նման ժամկետորոշիչի գործածումը որ¨է հստակեցում չի մտցնում երկկողմ փաստաթղթի կիրարկման հարցում: ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանը (UN International Court of Justice) Մայրցամաքային ափեզերքի (Թունիսն ընդդեմ Լիբիայի) դատական գործի  մեջ մեզ հետաքրքրող հարցի վերաբերյալ տվել է հետ¨յալ մեկնաբանությունը. »որ¨է դատական գործում որոշելը` ի՞նչն է ողջամիտը ¨ անաչառը, պետք է կախված լինի տվյալ գործի հանգամանքներից« (<what is reasonable and equitable in any given case must be depend on its circumstances>)[3]: Այսինքն, ՄԱԿ-ի բարձրագույն դատական ատյանը միանշանակորեն ամրագրել է, որ  »ողջամիտ« հասկացությունը խիստ հարաբերական է ¨ միջազգային հանրային իրավունքի մեջ այն չի կարող ունենալ համընդգրկուն ¨ միանշանակ մեկնաբանություն:

Այսինքն, եթե հայկական կողմի համար »ողջամիտ« ժամանակահատվածը տրմաբանորեն, օրինակ, կարող է լինել երեք ամիսը, ապա նույնքան տրամաբանորեն »ողջամիտը« թուրքական կողմի համար կարող է լինել երեք տարին:

Արա Պապյան

Մոդուս վիվենդի կենտրոնի ղեկավար

4 հունվարի 2010թ.

[1] Basic Documents in International Law, (ed. Ian Brownlie), Oxford, 1989, p. 323.

[2] Oliver Corten, The Notion of “Reasonable” in International Legal Discourse, Reason and Contradictions, The International and Comparative Law Quarterly, (Cambridge University Press), vol. 48, No. 3 (Jul. 1999), p. 613.

[3] Continental Shelf (Tunisia/Libyan Arab Jamahiriya) I.C.J. Re. 1982, para. 60.